Oito concelleiros para gobernar unha corporación de vinte e cinco
As municipais de maio de 2023 déronlle ao PP de Borja Verea 11 concelleiros e o 37,7 % dos votos, a dous da maioría absoluta. O BNG subiu a 6, os mesmos que o PSdeG-PSOE, que se afundía tras o último mandato de Xosé Sánchez Bugallo, e Compostela Aberta, a marea que gobernou entre 2015 e 2019, quedou en 2. O 17 de xuño de 2023 Sanmartín foi investida cos votos do seu grupo, dos socialistas e de Compostela Aberta. O PSdeG limitou o seu apoio á investidura e non entrou no goberno, de modo que o executivo se formou cos 6 concelleiros nacionalistas e os 2 de Compostela Aberta.
O equilibrio complicouse en xaneiro de 2025. A dirección federal do PSOE expulsou de forma cautelar a Mercedes Rosón, Mila Castro e Marta Álvarez, e sancionou a Gonzalo Muíños, por non aceptaren o portavoz que a dirección local elixira para o grupo. Desde maio de 2025 os catro figuran como concelleiros non adscritos, e ao PSdeG quédanlle dous edís, Gumersindo Guinarte e Marta Abal. En outubro de 2025 os non adscritos chegaron a pór enriba da mesa unha moción de censura con Rosón como candidata; o PP ofreceuse a negociala cos seus once votos, pero Rosón descartou gobernar cos populares en cuestión de horas.
Un orzamento salvado por unha cuestión de confianza
O proxecto de contas para 2026, de 148,5 millóns de euros, un 1,64 % máis que o de 2025, foi rexeitado no pleno ordinario do 25 de marzo de 2026. Ao día seguinte a alcaldesa vinculouno a unha cuestión de confianza, que superou con 12 votos: os de BNG, Compostela Aberta e os catro non adscritos, que pasaron da abstención ao si. O PSOE abstívose e o PP votou en contra. Verea cualificou as contas de «suspenso político e de xestión», dixo que a cidade está «máis sucia que nunca» e que ten «os peores autobuses de España», e ofreceuse como alcalde alternativo. Marta Abal, polos socialistas, considerounas «pouco rigorosas, pouco ambiciosas e insuficientes».
O pleno desestimou as alegacións e aprobou o orzamento definitivamente o 6 de maio de 2026. Rosón explicou que o seu voto non servía para «lexitimar» as contas, senón para descartar unha moción de censura. Segundo o Ministerio de Facenda, a débeda viva do Concello pasou de 17,5 millóns a finais de 2024 a 23,7 millóns a finais de 2025, uns 234 euros por habitante.
A taxa turística e o pulso polo casco histórico
O trazo máis recoñecible do mandato é a ofensiva contra a turistificación do casco histórico, Patrimonio da Humanidade. En 2024 o Concello suspendeu durante un ano as licenzas para novas tendas de recordos, consignas de equipaxe e comercios de produtos típicos na zona vella, co obxectivo declarado de protexer o comercio de proximidade e reter veciños. O 1 de outubro de 2025 comezou a cobrar a taxa turística, de entre 1 e 2,5 euros por noite en estadías de ata cinco días. Recadou 617.636 euros ata final de 2025 e 1,14 millóns entre xaneiro e xuño de 2026; o 80 % debe destinarse a turismo sostible.
Sobre os pisos turísticos, o concelleiro de Urbanismo, Iago Lestegás, atribúe ás inspeccións municipais que o seu número baixase de 661 a 374 entre agosto de 2024 e novembro de 2025, un 43 % menos. A mediados de 2026 levábanse feitas 85 inspeccións, e impuxéronse dúas multas de 30.050 euros e unha de 18.030 a pisos ilegais.
Peleteiro, vivenda e un novo contrato de autobús
En marzo de 2026 o pleno desbloqueou a parcela do antigo colexio Peleteiro, parada durante anos: a modificación do plan xeral reserva o 45 % da edificabilidade a vivenda protexida e descarta o uso hoteleiro. Votaron a favor BNG, Compostela Aberta, os non adscritos e o PSOE; os 11 concelleiros do PP, que querían equipamentos, votaron en contra. O Concello cedeulle ademais á Xunta dúas parcelas en Castro de Abaixo onde a Administración galega licitou 34 vivendas públicas por máis de 7 millóns, previstas para 2028.
O transporte, branco habitual da oposición, entra nunha etapa nova. O 22 de xullo de 2026 a Xunta de Goberno Local adxudicoulle a Monbus o contrato do autobús urbano, con 16 liñas, seis delas circulares, case 700 paradas, servizo nocturno e conexións coas parroquias rurais; o Concello prevía poñelo en marcha no outono. Coa vista posta no Ano Santo de 2027, Concello e Xunta coordinan a programación do Xacobeo. O BNG confirmou a Sanmartín como candidata para as municipais do 23 de maio de 2027.
Preguntas frecuentes
Quen é a alcaldesa de Santiago de Compostela? Goretti Sanmartín Rei, do BNG, alcaldesa desde o 17 de xuño de 2023.
Que partido goberna en Santiago de Compostela? O BNG, nun goberno en minoría con Compostela Aberta que suma 8 dos 25 concelleiros.
Cantos concelleiros ten o Concello de Santiago de Compostela? Vinte e cinco: 11 do PP, 6 do BNG, 2 de Compostela Aberta, 2 do PSdeG e 4 non adscritos.
Cal é o orzamento de Santiago de Compostela en 2026? 148,5 millóns de euros, aprobados definitivamente o 6 de maio de 2026 tras unha cuestión de confianza.
Cando son as próximas eleccións municipais en Santiago? O 23 de maio de 2027.